Venezuela’nın yer altı kaynaklarının teorik değeri 20 trilyon doları aşıyor

Global Bilişim Derneği (BİDER) Başkanı Şenol Vatansever, Venezuela’nın sahip olduğu petrol ve doğal gaz rezervlerinin teorik parasal büyüklük açısından dünyanın en yüksek yer altı kaynak potansiyelleri arasında yer aldığını, ancak bu büyüklüğün ekonomik değere dönüşmesinin yüksek maliyetler, uzun yatırım süreleri ve altyapı eksiklikleri nedeniyle sınırlı kaldığını ifade etti.

Venezuela’nın kanıtlanmış petrol rezervinin yaklaşık 303 milyar varil düzeyinde bulunduğu belirtiliyor. Rezervlerin büyük bölümünün, ülkenin doğusunda yer alan Orinoco Petrol Kuşağı’ndaki ekstra ağır petrol sahalarında yoğunlaştığı kaydediliyor. Güncel petrol fiyatları esas alındığında, söz konusu rezervlerin brüt parasal karşılığının yaklaşık 19,3 trilyon dolar seviyesinde olduğu hesaplanıyor.

Orinoco Petrol Kuşağı’ndaki petrolün büyük ölçüde ekstra ağır nitelikte olması, üretim sürecini teknik ve mali açıdan daha karmaşık hale getiriyor. Bu tür petrolün üretiminde seyreltici kullanımı, özel üretim teknikleri ve rafineri yatırımları gerekiyor. Ekstra ağır petrol üretiminde varil başına 0,25–0,35 varil seyreltici kullanıldığı, bunun da varil başına 5–10 dolar ek maliyet yarattığı belirtiliyor.  

Uzman analizlerine göre Orinoco Kuşağı’nda teknik üretim maliyetleri 12–18 dolar/varil, toplam nakit başa baş noktası ise 35–45 dolar/varil aralığında bulunuyor. Bu maliyet yapısı, Venezuela petrolünün uluslararası piyasalarda Brent petrolüne kıyasla iskontolu işlem görmesine neden oluyor.

Petrolün yanı sıra Venezuela’nın doğal gazda da önemli bir potansiyele sahip olduğu ifade ediliyor. Ülkenin kanıtlanmış doğal gaz rezervi 5,7 trilyon metreküp düzeyinde bulunurken, bu miktarın brüt parasal karşılığının yaklaşık 800 milyar dolar olduğu hesaplanıyor. Buna karşın yıllık doğal gaz üretiminin 30 milyar metreküpün altında kalması, gaz kaynaklarının büyük ölçüde ekonomik değere dönüştürülemediğini ortaya koyuyor.

Petrol üretimindeki uzun vadeli gerileme dikkat çekiyor. Venezuela’nın günlük petrol üretimi 1998’de 3,4 milyon varil, 2015’te 2,6 milyon varil seviyesindeyken, 2020’de yaklaşık 400 bin varile kadar geriledi. Son dönemde toparlanma eğilimi görülmesine rağmen üretimin 850 bin–900 bin varil/gün bandında bulunduğu belirtiliyor.

Uzman değerlendirmelerinde bu düşüşte yetersiz yatırım, bakım eksikliği ve altyapı sorunlarının etkili olduğu ifade ediliyor. Üretimin sürdürülebilir biçimde artırılabilmesi için boru hatları, depolama tesisleri ve ihracat terminallerini kapsayan önümüzdeki 10 yılda 15–20 milyar dolarlık yeni yatırım ihtiyacına dikkat çekiliyor. Bu yatırımların hayata geçirilmesi halinde Orinoco Kuşağı’nda günlük 500 bin varillik ilave üretim artışı sağlanabileceği öngörülüyor.

Petrol fiyatlarına bağlı senaryolara göre bu ölçekteki yatırımların geri dönüş süresinin 6–10 yıl arasında değiştiği, fiyatların daha yüksek seyrettiği dönemlerde geri dönüş süresinin kısaldığı, düşük fiyat ortamında ise yatırımların daha uzun vadeye yayıldığı belirtiliyor.  

Uluslararası mali kuruluşların değerlendirmelerine göre petrol projelerinde devletin toplam payı genellikle yüzde 60–80 aralığında bulunuyor. Bu çerçevede Venezuela’nın 19,3 trilyon dolarlık brüt petrol değerinin uzun vadede yaklaşık 3,8–7,7 trilyon dolarlık kısmının kamu gelirine dönüşebileceği hesaplanıyor.

Yaklaşık 28 milyon nüfusa sahip ülkede bu rakamlar, kişi başına teorik olarak 714 bin dolar düzeyinde bir yer altı değerine işaret ederken, ekonomik olarak hayata geçirilebilecek payın 70–180 bin dolar bandında kaldığı ifade ediliyor.

Öte yandan Orinoco Kuşağı’ndaki ekstra ağır petrolün yüksek karbon yoğunluğu da uzun vadeli riskler arasında yer alıyor. Küresel karbon fiyatlaması senaryolarında bu durumun Venezuela petrolü için varil başına 10–20 dolar ek maliyet oluşturabileceği değerlendiriliyor.

Global Bilişim Derneği (BİDER) Başkanı Şenol Vatansever, Venezuela örneğinin yer altı zenginliği ile ekonomik refah arasındaki farkı ortaya koyduğunu belirterek, trilyonlarca dolarlık teorik potansiyele rağmen bu potansiyelin ekonomik değere dönüşmesinin yüksek sermaye ihtiyacı, uzun yatırım süresi, teknoloji ve güçlü kurumsal yapı gerektirdiğini ifade etti. Vatansever, haber dosyasında yer alan verilerin Vatansever Platformu ve Dijital Biz editoryal ekibi tarafından Reuters, ABD Enerji Enformasyon İdaresi (EIA), ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu (USGS), Wood Mackenzie, OPEC, Argus Media, IMF ve Dünya Bankası verilerinin karşılaştırmalı analiziyle derlendiğini bildirdi.