Türkiye’de ırkçılık, çoğu zaman inkârla, kimi zaman sessizlikle, bazen de “abartıyorsunuz” denilerek geçiştirildi. Ama bazı anlar vardır ki inkâr duvarı çatlar, hakikat bütün çıplaklığıyla ortaya dökülür. Son maçta Bursaspor tribünlerinden Leyla Zana’ya edilen küfür, işte tam da böyle bir andır.
Bu küfür, bir kişiye yönelmiş basit bir hakaret değil; Kürt kimliğine, Kürtlerin bu ülkedeki varlığına ve barış ihtimaline yöneltilmiş açık bir saldırıdır. Bu tabloyu anlamak için hafızayı biraz geriye sarmak yeterli. Bursaspor tribünlerinin sicili kabarıktır. Kürtlere yönelik nefret, Amedspor’a karşı organize düşmanlık ve son olarak Yeşil adlı mafya figürü ile Toroslar’ın fotoğraflarının pankartlara taşınması… Bunların hiçbiri tesadüf değildir. Bunlar, Türkiye’nin karanlık geçmişine bilinçli göndermelerdir. Faili meçhullerin, zorla kaybetmelerin, devlet şiddetinin sembollerini tribüne taşıyan akıl, “futbol konuşmuyor”; açıkça tehdit ediyor, gözdağı veriyor.
Faşizm bu ülkede hep böyle işledi. Üniforma giymek zorunda kalmadan, bazen bir mahkeme salonunda, bazen bir köşe yazısında, bazen de bir futbol tribününde kendini gösterdi. Kürt meselesinde ise bu refleks daha da çıplaklaştı. Ne zaman eşitlikten, barıştan, kardeşlikten söz edilse; bir yerlerden küfür yükseldi, bir yerlerden karanlık semboller servis edildi. Çünkü faşizm, barışı sevmez. Barış, onun varlık sebebini ortadan kaldırır. Amedspor’a yönelen nefret de tam olarak bu bağlamda okunmalıdır. Amedspor, bir futbol kulübü olmanın çok ötesinde, Kürtlerin kamusal alandaki görünürlüğünün sembollerinden biridir. Bu nedenle hedef alınmaktadır. Sahada top oynanırken tribünde verilen mesaj şudur: “Sizi bu ülkede hâlâ istenmeyen olarak görüyoruz.” İşte asıl tehlike budur.
Sporun diliyle değil, geçmişin karanlık tehdit diliyle konuşmaktır bu. Bütün bunlar yaşanırken “barış ve kardeşlik”nden söz ediyoruz. Evet, bu ülkede bir barış ihtimali yeniden konuşuluyor. Ama bu sürecin ne kadar kırılgan olduğu da ortada. Kürtler, onca acıya, inkâra ve bedel ödemeye rağmen barış fikrine hâlâ tutunuyorsa, bu büyük bir tarihsel fedakârlıktır. Ancak tribünlerden yükselen bu nefret, bu küfür ve tehdit dili, sürecin ne kadar zorlu olacağını da acı biçimde gösteriyor. Barış, sadece siyasal irade meselesi değildir; aynı zamanda toplumsal zihniyet meselesidir. Sorun birkaç “fanatik taraftar” sorunu değildir. Sorun, ırkçılığı meşrulaştıran, cezasız bırakan ve hatta yer yer alkışlayan hastalıklı bir toplumsal yapı sorunudur. Kürde edilen küfrü “öfke”, tehdidi “mizah”, faşizmi “milliyetçilik” diye pazarlayan bu zihniyet değişmeden, bu ülkede kalıcı bir barış mümkün değildir. Artık açık konuşmanın zamanıdır. Leyla Zana’ya edilen küfür, Amedspor’a açılan pankartlar ve tribünlerde dolaşıma sokulan karanlık semboller, Türkiye’nin yüzleşemediği faşist mirasın itirafıdır. Bu itirafa ya sessiz kalacağız ve barış ihtimalini her seferinde tribünlerde boğacağız ya da bu ülkenin gerçekten birlikte yaşamak istiyorsa önce ırkçılıkla, sonra onun sembolleriyle hesaplaşması gerektiğini kabul edeceğiz. Barış, tribün küfürleriyle sınanıyorsa, sorun çok derindir. Ama yine de bilinmelidir: Irkçılık ne kadar gürültü çıkarırsa çıkarsın, bu ülkenin geleceğini belirleyecek olan nefret değil; hakikat ve cesaret olacaktır.
